De meest verspreide en talrijke familie Eelen/Elen stamt, voor zover te achterhalen uit de archivalia, uit de omgeving van Brecht en Rijkevorsel. Omdat weinig of geen van de vroege naamdragers hoger op de maatschappelijke ladder zijn opgeklommen of anderszins naam hebben gemaakt, grote bezittingen hadden of met justitie in aanraking zijn gekomen, zijn wij voor het genealogisch onderzoek grotendeels aangewezen op de doop-, trouw- en begraafregisters van de parochiekerken. Met name die van Rijkevorsel zijn van belang, want daarin komen vanaf 1661 veel naamdragers voor.

De eerste vermelding is de doop op 22 januari 1661 van Helena, dochter van Henricus Eelens en Elisabeth Hermans Lievens [afb.]. De ouders waren getrouwd in Rijkevorsel op 6 april 1660, maar hij als Henricus Daniels. Met datzelfde patroniem zijn de drie volgende kinderen bij hun doop ingeschreven (als ‘filius Henrici Danielis’): Hermanus (1663), Daniel (1666) en Adrianus (1669), terwijl zij later alle drie in aktes met de familienaam Eelen vermeld staan, evenals hun talrijke nageslacht. Dus Hermanus bezigde hetzelfde patroniem Daniels als zijn vader Henricus, die waarschijnlijk ook daarmee gedoopt is, maar waar? Onder ‘Daniels’ is hij in de Rijkevorselse aktes niet te vinden.

Het patroniem Daniels komt in de zeventiende eeuw vaak voor in de doopregisters van de Noorderkempen. Daarom is gezocht naar een naamdrager in een van de naburige dorpen, geboren rond 1635 (mannen mochten pas trouwen op hun 25ste en deden dat meestal ook direct). Een goede kandidaat werd aanvankelijk gevonden in Sint-Job-in-‘t-Goor, gedoopt op 4 maart 1635, zoon van Joannes Daniels (die weer zoon was van Willem Daniels) en Maria Peters. Deze Henricus Daniels kan echter ook een van de twee kleine kinderen (niet met naam vermelde zoons) van Joannes Daniels zijn die op 20 nov. 1636 en in augustus 1637 in Sint-Job overleden zijn. De familienaam Eelen(s) werd in Sint-Job ook niet gevoerd, de naam komt er zelfs helemaal niet voor in de zeventiende eeuw. De vernoeming van de kinderen van de Rijkevorselse Henricus Daniels is eveneens een probleem. Bij de Sint-Jobse Daniels en schoonfamilies komt de voornaam Helena niet voor. Henricus’ zoons Hermanus en Adrianus zijn vernoemd naar de ouders van hun moeder Elisabeth Hermans Lievens, zoon Daniel waarschijnlijk naar zijn vader of broer. Geen van hen is vernoemd naar de Daniels in Sint-Job (Joannes, Willem). De Sint-Jobse kandidaat valt dus af.

Dan valt het oog op het dichter bij Rijkevorsel gelegen Brecht. Henricus Daniels is vermoedelijk daar geboren (of in het daartoe behorende Sint-Lenaarts) eind 1636 of in 1637 als zoon van Adrianus Petri Daniels (ca. 1605-1662) en zijn rond 1638 overleden eerste vrouw Helena Adriaensse Michielssen (gehuwd Brecht 14 mei 1630). Dit zou de vernoemingen van Henricus Daniels’ kinderen, met name de oudste, zijn dochter Helena, verklaren. Een geboorteakte ontbreekt echter, waarschijnlijk door een hiaat in de Brechtse kerkregisters (geen dopen van september 1636 tot en met december 1638 ) vanwege de Retorsietijd. Ook in Brecht komen geen naamdragers Eelen of Eelens voor in de registers, wel veel Daniels (Daneels), waarvan een andere Henricus Daniels, die er in 1598 trouwde, afkomstig was uit Oirschot (‘oorschotanus’) en diens vermoedelijke broer Petrus Daniels (vader van voornoemde Adrianus en zijn jongere broer Daniel, geb. 1607) dus ook. Kennelijk is in Brecht de familienaam Eelen of Eelens enkele generaties in onbruik geraakt en pas rond 1650, toen het gebruik van familienamen in plaats van patroniemen in aktes meer in gebruik raakte, weer afgestoft. Onze Henricus Daniels (Eelens) is voor zijn huwelijk een paar kilometer oostelijk gemigreerd naar Rijkevorsel. Hij overleed al vroeg, in 1670, een jonge weduwe met vier kleine kinderen (Eelen) achterlatend. Zijn achterkleinzoon Jacobus Eelen (1734-1796) zou zich meer dan een eeuw later weer in Brecht (Sint-Lenaerts) vestigen, de springplank naar Holland voor diens jongste zoon Daniel Eelen (1785-1812). Brecht was echter niet de plaats van oorsprong van de familie. Deze waren waarschijnlijk tijdens de tachtigjarige oorlog, toen de Kempen de bakermat vormden van de strijd tussen de Spanjaarden en de Republiek met eindeloze plunderingen en verwoestingen door beide partijen, vanuit de De Baronie (Breda, Tilburg) en de Meierij (Oirschot, Den Bosch, Helmond) zuidwestelijk richting Antwerpen getrokken, katholiek gebied.

Vlimmeren

Tot 1678 gingen ook de minder dan 200 inwoners van het 6 kilometer zuidelijker gelegen landbouwersdorp Vlimmeren in Rijkevorsel ter kerke in de Sint-Willibrordus en werden er bij doop, huwelijk en begrafenis in de registers ingeschreven. Pas in 1653 werd Vlimmeren een zelfstandige parochie met de Sint-Quirinus als dorpskerk. Bestuurlijk vormde het dorp tot 1768 een combinatie met het westelijker gelegen Wechelderzande, maar had zijn eigen schout en schepenen (waaronder in 1714 schout Wynant Eelen, zie onder ‘Pimpelen’). Blijkens de registers droegen de familieleden in Vlimmeren de naam Eelens, terwijl in Rijkevorsel de naam zonder de ‘s’ werd geschreven. Een groot probleem voor het genealogisch onderzoek is dat van de parochie Vlimmeren de DTB-registers van de eerste 25 jaar door brand verloren zijn gegaan; het doopregister begint derhalve op 1 maart 1678, het huwelijksregister op 24 mei 1678 en het begrafenisregister op 25 juli 1678. Hierdoor ontbreken van een complete generatie naamdragers Eelen en Eelens in ieder geval de doopdata en ook de namen van hun ouders, die in de huwelijks- en begrafenisaktes in de regel helaas niet vermeld worden, waardoor de naamdragers soms niet of zeer moeilijk aan elkaar te koppelen zijn, ook door het voorkomen van dezelfde voornamen. Alleen van de enige naamdrager die zich in Rijkevorsel gevestigd had (Winandus Eelens) zijn de gegevens uit de daar wel bewaard gebleven parochieregisters bekend. Door het ontbreken van de registers is de exacte familierelatie van de Rijkevorselse Daniels alias Eelen met de Vlimmerense Eelens helaas niet met zekerheid vast te stellen, hoewel daarvan door het nu en dan over en weer optreden als getuigen bij geboortes en huwelijken zeker sprake is (zoals de doopgetuigen bij de doop van Daniel Daniels Eelen’s dochter Maria op 29 oktober 1696: zijn broer Martinus Daniel Eelen en Joanne Wynant Eelen), maar of het nu broers waren of neven, of misschien achterneven, is vooralsnog niet bekend. Wel is duidelijk dat er rond 1650-60 een of meer verwante naamdragers (broer en neven) zich ongeveer tegelijkertijd in Vlimmeren en Rijkevorsel heeft gevestigd of daar al woonde maar toen pas consequent de eeuwenoude familienaam Eelen(s) is gaan gebruiken.

De samenstelling van de Vlimmerense familie Eelen(s) in de tweede helft van de zeventiende eeuw is door het ontbreken van gegevens uit de periode 1653-78 niet helemaal duidelijk. Daar in 1680 twee mannen met de naam Cornelius Eelens in het huwelijk traden, resp. met Maria Vekemans in Vlimmeren en Anna Dolgaers buiten Vlimmeren, waaruit vervolgens in beide gevallen in de 1680’er jaren in Vlimmeren kinderen werden geboren, mogen we concluderen dat er toen al neven of achterneven van onze drie Rijkevorselse broers in Vlimmeren leefden, geboren rond 1655/60 dus in de periode waarvan de DTB registers helaas verbrand zijn. Leeftijdge­noten die in het laatste kwart van de 17de eeuw in Vlimmeren trouwden, zijn Gerardus Eelens (ca. 1691 met Elisabeth Matheussen; hij dus geboren rond 1660) en Jacobus Eelens (ca. 1677 met Margaretha van Peel en twee maanden na haar overlijden op 2 januari 1685 met Margaretha Adriaenssen Geerts; hij is dus geboren rond 1652). Hun vaders, die waarschijnlijk broers of neven waren, zijn derhalve rond 1630-1635 geboren en hun ouders rond 1605/10, maar deze zijn niet geregistreerd als Eelen(s) in de DTB-registers van Rijkevorsel (incl. Vlimmeren tot 1653), die vanaf 1604 zijn bijgehouden en waarin de eerste vermelding van een Eelen(s), zoals gezegd, pas in 1661 is.

De eerste Eelens die in de begrafenisregisters van Vlimmeren vermeld wordt is Christianus Eelens, gestorven op 13 sept. 1679. Waarschijnlijk is hij dezelfde als Christianus Elens, die op 26 april 1653 in het nabijgelegen Oostmalle trouwde met Ger­trudis Empts (hij moet dan geboren zijn rond 1628), en dezelfde als Christianus Eelen, die op 28 juli 1668, eveneens te Oostmalle, (her)trouwde met Joanna Verschueren. Zijn voornaam komt niet voor onder het nageslacht van de drie broers in Rijkevorsel. Zijn zoon is Cornelius Eelens die in 1680 trouwt met Vekemans (en dus zelf is geboren rond 1655, in de periode 1653-78 waarvan de Vlimmerense doopaktes ontbreken). Christianus was mogelijk net als voornoemde Henricus Daniels afkomstig uit Brecht, mogelijk een in 1623 of 1627 geboren (maar ondocumenteerde) zoon van Christianus Daniels die daar in 1620/21 trouwde met Josijna Joos Lenarts.

Wordt vervolgd

A.J. Elen
17 maart 2019, laatst bijgesteld 17 juni 2021

bronvermelding: bij gebruik van gegevens van deze webpagina graag verwijzen naar: www.elen.nl